Om bij te dragen aan het actuele vraagstuk van een slagvaardige en minder complexe overheid, heeft de Auditdienst Rijk in 2026 onderzoek uitgevoerd naar interne regel- en controledruk binnen de Rijksoverheid. Het onderzoek biedt inzicht in drie patronen achter interne regel- en controledruk en kansen om deze patronen te doorbreken. 

  • In het onderzoeksrapport lees je het volledige onderzoek.
  • De factsheet behandelt in één pagina de belangrijkste punten uit het rapport.
  • Aan dit onderzoek ging een literatuurstudie vooraf. Daarin is beschreven wat interne regel- en controledruk inhoudt, welke factoren daaraan bijdragen en welke actoren hierbij betrokken zijn.

Drie patronen achter interne regel- en controledruk

Het onderzoek identificeert drie gedragspatronen die inzicht geven in hoe interne regel- en controledruk ontstaat, zich opstapelt en in stand blijft.

  • Regel als oplossing. Binnen de Rijksoverheid is een patroon zichtbaar waarbij de eerste reactie op problemen, onzekerheden of nieuwe wensen vaak een extra regel of controle is.
  • Liever een eigen oplossing. Binnen de Rijksoverheid kiezen organisaties en afdelingen regelmatig voor eigen oplossingen en regels, in plaats van samen te werken aan overkoepelende kaders.
  • Opruimen uitstellen. Binnen de Rijksoverheid blijven regels, afspraken en controles vaak bestaan, ook als hun aanleiding is verdwenen of ze weinig meerwaarde hebben. Daardoor stapelen regels zich op.

Kansen voor verandering

Interne regel- en controledruk verminderen vraagt om meer dan regels schrappen. De druk is onderdeel van een systeem waarin de patronen elkaar versterken en in stand houden. Verandering is een gezamenlijke opgave: maak patronen bespreekbaar en creëer ruimte voor andere keuzes.

Het onderzoek laat drie oplossingsrichtingen zien:

  • Van regelgericht naar doelgericht werken. Begin bij de bedoeling, weeg risico’s bewust af, onderzoek alternatieven en maak kosten en baten expliciet.
  • Maak samenhang leidend. Werk over organisatiegrenzen heen, versterk centrale regie waar nodig en creëer overzicht.
  • Maak opruimen onderdeel van het systeem. Verbind opruimen met nieuwe regels, organiseer periodiek onderhoud en maak structureel tijd en ruimte voor opruimen.