In de hoofdlijnennota schetsen wij ons rijksbrede beeld van de sturing, beheersing en verantwoording over het afgelopen jaar. Dit beeld is gebaseerd op de inzichten die wij hebben opgedaan bij onze onderzoeken voor de Rijksoverheid in 2025.
In de bijlage van deze nota verzamelden wij een aantal goede praktijkvoorbeelden over organisatieontwikkeling, subsidiebeheer, inkoopbeheer en projectbeheer die wij terugzagen bij de departementen in 2025.
Praktijkvoorbeelden organisatieontwikkeling
De maatregelen van Defensie om de inzetgereedheid en gevechtskracht te vergroten gingen gepaard met een forse groei van de budgetten. Tegelijkertijd is het beheer stabiel gebleven. Defensie heeft hiervoor een goede basis gelegd door vier bevindingen op te lossen, ondanks een jaar dat in het teken stond van versnelling en stijgende budgetten.
IenW bereidt een herpositionering van de DG-controlfunctie voor, dichter bij de beleidsdirecties, om eigenaarschap en samenhang tussen beleid en bedrijfsvoering te vergroten. Deze wijziging loopt parallel aan de invoering van nieuwe financiële systemen en moet leiden tot meer efficiency, een betere administratieve organisatie en versterkte interne beheersing met maatschappelijke waardecreatie.
VWS heeft de afgelopen jaren, in samenspraak met de Auditdienst Rijk, een geüniformeerde controleaanpak ontwikkeld (zogenaamd 15 stappenplan). Deze aanpak ziet toe op de wijze waarop interne controles worden uitgezet binnen VWS, zowel van de Auditdienst Rijk als eigen controles van VWS. Door duidelijkheid in rollen, taken en verantwoordelijkheden en termijnen hebben alle partijen altijd zicht op de voortgang en uitkomsten van de controles.
OCW laat zien dat verduurzaming binnen de bedrijfsvoering mogelijk is met relatief beperkte middelen en procesaanpassingen. Initiatieven slagen vooral wanneer medewerkers ruimte krijgen en wanneer zichtbaar is dat duurzaamheid bestuurlijk wordt gedragen. Duurzaamheid hoeft daarom geen grootschalige herinrichting van de organisatie of de processen te betekenen.
Praktijkvoorbeeld subsidiebeheer
EZK en LVVN hebben maatregelen genomen om de eindejaarspiek in subsidieverlening beter te beheersen. Door gerichte procesverbeteringen en nauwe afstemming met beleidsdirecties bleef de werkdruk bij de Financiële Diensten Administratie beheersbaar en zijn stappen gezet in het mitigeren van risico’s. Daarnaast zijn hulpmiddelen ontwikkeld om de kwaliteit van subsidieaanvragen te versterken. Binnen de ministeries zijn opleidingen ontwikkeld en is informatie rond het subsidieproces beter ontsloten met zichtbare aansluiten op het Uniform Subsidiekader (USK).
Praktijkvoorbeelden inkoopbeheer
VWS heeft sterk ingezet op het verbeteren van de inkoop- en betaalprocessen. Met een control framework is meer inzicht verkregen in processen, risico’s en beheersmaatregelen. Daarnaast is een nieuw inkoopsysteem organisatiebreed ingevoerd, waarmee de uniformiteit, transparantie en traceerbaarheid van het inkoopproces zijn vergroot.
De Douane en Toeslagen hebben verbeteringen doorgevoerd in de naleving van inkoop- en aanbestedingsprocedures en in de monitoring van contracten en uitgaven. De kwaliteit van het inkoopbeheer is aantoonbaar verbeterd door een structurelere en naleving en consistentere vastlegging van het inkoopproces, evenals door een verbeterde inkoopplanning en contractbeheer met behulp van inkoopkalenders en dashboards.
De Bestuurskern van IenW heeft het inkoopbeheer in 2025 verder geprofessionaliseerd, onder andere door het operationaliseren van de spendanalyse. De uitkomsten van deze analyse worden per dienstonderdeel geagendeerd, maken onderdeel uit van diverse rapportages en hebben geleid tot concrete verbeteracties. De spendanalyse is aantoonbaar onderdeel van de PDCA-cyclus van het inkoopbeheer.
Rijkswaterstaat heeft verdere verbetermaatregelen in het inkoopproces organisatiebreed doorgevoerd. Het inkoopproces is hierdoor beter beheerst. Na afronding van het programma ‘Voorbeeldig Inkoopproces’ zijn de resterende acties eind 2025 overgedragen aan de lijn.
BZK heeft verdere stappen gezet om prestatieverklaarders aan te wijzen en hun handelen te verbeteren, zodat de kwaliteit van de prestatieonderbouwingen, ook bij inbestedingen, toeneemt. Deze inspanningen hebben geleid tot zichtbare acties.
Praktijkvoorbeeld projectbeheer
Het Rijksvastgoedbedrijf heeft de monitoring van het projectbeheer versterkt, waardoor beter kan worden gestuurd op voortgang en tijdige afronding van projecten. Daarnaast worden opgeleverde projecten eerder in de administratie verwerkt.