Inleiding

Verdere mondiale onzekerheid en recessiegevaar

In de afgelopen maanden zijn we getuige geweest van verder groeiende mondiale onzekerheid als gevolg van internationale handelsbelemmeringen en meer recent het conflict in Iran en de naaste omgeving. Hoe langer de blokkade van de Straat van Hormuz gaat duren, hoe groter de economisch en sociale gevolgen zullen zijn van mondiale schokken op de energie-, voedsel- en financiële markten en van regionale drinkwatertekorten. Het Internationaal Monetair Fonds waarschuwde beleidsmakers begin maart 2026: ‘Think the unthinkable and prepare for it.’¹

Het kabinet Jetten heeft bij zijn aantreden begin 2026 gepleit voor ‘de kunst van het samenwerken’ om de grote opgaven van onze tijd het hoofd te bieden.² De gezamenlijke secretarissen-generaal hebben deze oproep onlangs beantwoord met het besluit ‘fundamenteler samen te werken’ en zo sneller resultaten te boeken. Ze willen de ‘bedrijfsvoering, systemen en sturing zo organiseren dat samenwerking wordt vergemakkelijkt en beloond, in plaats van gecompliceerd.’³ Een duo van coördinerend minister en secretaris-generaal wordt gezamenlijk verantwoordelijk gemaakt om politieke en ambtelijke sturings- en doorzettingsmacht te mobiliseren. Hiermee komen kabinet en ambtelijke leiding tegemoet aan tal van oproepen voor ingrepen in de institutionele orde. Het besluit ligt in het verlengde van het eerdere voornemen van de secretarissen-generaal om rijksbreed meer te uniformeren en te werken als één Bestuursraad van het Rijk.

In deze nota schetsen wij ons rijksbrede beeld over 2025 van de sturing, beheersing en verantwoording. Dit is gebaseerd op de inzichten die wij hebben opgedaan bij onze onderzoeken voor de Rijksoverheid in 2025. Deze inzichten kunnen bijdragen aan de grote opgaven van de rijksdienst. In de bijlage bij deze nota hebben wij een aantal goede praktijkvoorbeelden verzameld op het gebied van organisatieontwikkeling, subsidiebeheer, inkoopbeheer en projectbeheer. Volledigheidshalve verwijzen wij ook naar het Tussentijds rijksbreed beeld 2025⁴ en onze boodschappen over de vermindering van complexiteit en regeldruk, digitale weerbaarheid en de aanpak van fraude en corruptie, die nog steeds relevant zijn.