Uitvoerbaar beleid vergt bredere benutting beleidsinstrumenten

Ook het nieuwe kabinet pleit voor een slagvaardige en productievere overheid die prioriteert en inzet op ‘eenvoudig, uitvoerbaar en voorspelbaar.’¹ Wij constateren dat de rijksbrede en departementale ondersteunende instrumenten die hiervoor in de afgelopen jaren zijn ontwikkeld, zoals het beleidskompas, de doenvermogentoets, de invoeringstoets, de uitvoeringstoets en de inzichten van het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR), beter kunnen worden benut.
Het beleidskompas geldt sinds 2023 als dé centrale werkwijze bij de Rijksoverheid om beleidsmakers al in een vroeg stadium te ondersteunen met de juiste processtappen. Uit een eerste evaluatie blijkt dat het gebruik van dit kompas, de inpassing ervan in departementale werkprocessen en ook de sturing door leidinggevenden op het gebruik nog beperkt is.² Ook de doenvermogentoets, die een vast onderdeel is geworden van het beleidskompas, kent nog geen brede toepassing.³ Uitvoeringstoetsen worden sinds 2021 steeds meer benut in het sociale, juridische en financiële domein, maar zijn elders nog geen gemeengoed.⁴

De invoeringstoets is in 2022 aangekondigd als beknopt, selectief in te zetten instrument om sneller in te spelen op signalen van burgers, bedrijven en uitvoeringsorganisaties over de praktische werking van nieuw beleid en regelgeving. Inmiddels is er een rijksbrede handreiking opgesteld waarin ook de eerste ervaringen zijn gedeeld met de dossiers die zich goed lenen voor het hanteren van de invoeringstoets.⁵ Eind 2024 stond het aantal uitgevoerde invoeringstoetsen op zo’n 35.
De ATR heeft tot taak bij te dragen aan beter onderbouwde wet- en regelgeving en het voorkomen van onnodige regeldruk. Uit de monitoringgegevens van de opvolging door de ministeries van de gevraagde ATR-adviezen over de periode 2021-2023 blijkt dat ongeveer de helft van de ATR-adviespunten wordt opgevolgd en 20 procent van de adviezen gemotiveerd niet of nauwelijks wordt opgevolgd. ATR-adviespunten over de regeldrukeffecten worden vrijwel altijd overgenomen. Toch is ook hier nog ruimte voor verbetering. Voor 30 procent van de adviespunten van het ATR is niet of niet goed vast te stellen of, en zo ja hoe opvolging wordt gegeven.⁶

De aandacht van het Rijk voor kwaliteit van beleid, doenlijkheid, goede dienstverlening en regeldruk is de laatste jaren aantoonbaar toegenomen. Tegelijkertijd zijn er nog veel kansen om de bestaande instrumenten die hier aan bij kunnen dragen beter te benutten.
Wij adviseren de ambtelijke leiding:

• zorg voor meer sturing door leidinggevenden op het benutten van het beleidskompas, de doenvermogen-, en in- en uitvoeringstoets;
• biedt leidinggevenden en hun medewerkers steun, tijd en middelen om deze instrumenten in te zetten.